De Gezonde Stad

Duurzaamheid & Ons Dorp Amsterdam – Verslag inspiratiesessie 2!

August 25, 2013

In het kader van “Beter laat dan nooit”, hieronder het verslag van de tweede duurzaamheid-sessie van 8 juli jongstleden – wederom in samenwerking met De Gezonde Stad!

Korte introductie

Afgelopen maand is Ons Dorp Amsterdam tweemaal bijeen gekomen om tot een concrete, door allen gedragen ambitie te komen rondom het thema duurzaamheid. In juni hielden we een eerste inspiratie-sessie en op 8 juli zijn we hierop doorgegaan om tot meer concrete projecten en acties te komen. Hieronder volgt het verslag van de tweede sessie, die wederom werd gefaciliteerd door Jaap de Jong van De Gezonde Stad, een Amsterdamse organisatie die zich actief inzet voor een duurzame stad. Bijna alle huishoudens waren vertegenwoordigd, het was inspirerend, gezellig, en nuttig.

Pitch je visie

Deze tweede sessie begon, na een korte reflectie op de vorige keer, met een pitch van ieder huishouden over ‘hun duurzaamheidsthema’. Zoals beschreven staat in het vorige verslag, zijn in de eerste sessie enkele thema’s naar voren gekomen die voor Ons Dorp Amsterdam duurzaamheid vertegenwoordigen. Ieder huishouden heeft een thema daaruit gekozen wat bij hen het sterkste gevoel opriep. De eerste activiteit betrof het geven van een korte pitch over dat thema, waarin een sprekend voorbeeld wordt besproken en waar mogelijk een concrete actie wordt genoemd. Hieronder volgen enkele hoogtepunten uit de workshop.

Zelfvoorzienend – De kliekjeskoning

Lola en Jonas trapten af met een heel inspirerend verhaal rondom het thema ‘zelfvoorzienend’. Het is duidelijk dat er niet veel voor nodig is om toch een impact te hebben. In je eigen behoefte voorzien is een duurzaam principe bij uitstek. Je kunt op een speelse, leuke, en aantrekkelijke manier mensen verleiden duurzaam bezig te zijn, op sociaal en ecologisch vlak. Ons Dorp heeft de juiste ingrediënten: voldoende massa en de juiste mentaliteit.

Er werden drie concrete, en razend simpele ideeën besproken:

  • Babyfoon belboom → we hebben 20 mensen (10 stellen) die eventueel kunnen oppassen. Dus in principe hebben we nooit meer een oppas nodig als we allemaal meedoen en af en toe ook oppasser bent.
  • Vodka-appelsap-kledingruil → eens in de 6 maanden houden we een avond om kleding uit te ruilen. Met vodka-appelsap.
  • De kliekjeskoning → een whatsapp groep om aan te geven als je eten over hebt. Gemiddeld verspillen huishoudens 1/5 van hun eten, maar Ons Dorp niet!

In de discussie gaf de groep aan dat het laagdrempelige karakter erg aanspreekt. Zonder iets te verplichten en op een gemakkelijke manier meedoen met duidelijk toegevoegde waarde. Marthijn voegt hier aan toe dat niemand zich 1, 2, 3 kan veranderen maar dat dit soort kleine dingen spelenderwijs toch het bewustzijn laten vergroten en dus op langere termijn een impact hebben. Naast deze ideeën, die pas in de praktijk worden gebracht wanneer we er wonen, zijn er twee concrete acties uit de discussie gekomen voor de wat kortere termijn:  i) met de architect aan tafel te gaan om te kijken hoe we tijdens de verbouwing materialen kunnen hergebruiken, en ii) tijdens de verbouw aandacht gaan geven is zelfvoorzienendheid in de buurt: het aantrekken van lokale timmerlui, aannemers, en anderen die kunnen bijdragen aan de verbouwing.

Stadslandbouw en natuur – Ecologische eenheid

Thieme en Sofie hadden een pitch over het thema stadslandbouw en natuur voorbereid. Het eerste voorbeeld wat ze beschreven was een bezoek aan de biologische varkensboerderij Helder in Winterswijk. De varkens daar hebben de ruimte, en worden gevoed met biologisch geteeld voedsel van de boerderij zelf. Omdat er biologisch wordt geteeld, is er een hogere biodiversiteit, waardoor er ook veel meer vogels en ander leven is, wat op zichzelf leuk is, maar ook het leefklimaat op de boerderij vergroot: je hebt nauwelijks last van muggen of vliegen. En de varkens kunnen lekker spelen. Een ander voorbeeld wat werd aangedragen was hun eigen moestuin, dat dat een fijne afwisseling is voor het beeldscherm waar we de hele dag achter zitten. Tot slot werd er een initiatief van De Gezonde Stad zelf aangedragen, namelijk 1 hectare daknatuur in Amsterdam. Het dak van onze school kan een onderdeel worden van een groter stedelijk natuurgebied. Er werd een plan aangedragen om te kijken naar het geheel aan groen op en om ons pand heen, in plaats van allemaal ons eigen stukje groen. Het ontwikkelen van een groene oase, waarbij je streeft naar een kleine ecologie van elkaar versterkende plant- en dierleven is een uitgangspunt voor Ons Dorp Amsterdam.

In de discussie werden onder meer de verschillende initiatieven in Amsterdam besproken waarbij bewoners zelf een ‘bak groen’ kunnen leasen of hebben, en daarin hun groenten, planten, kruiden of planten kunnen houden. Het thema van vrijwilligheid en collectiviteit werd ook besproken, want sommige duurzame oplossingen zijn afhankelijk van een collectieve commitment. De plannen die betrekking hebben op groen op de daken zal dan ook goed worden afgestemd met de appartementen die een dakterras hebben. Tot slot werd de meerwaarde van een groen dak besproken voor de opbrengst van zonnecellen, koeling van het dak, en het vasthouden van regenwater. Een concrete actie is het bespreken met de architect of de begrootte verzwaring van het dak de verschillende mogelijke toepassingen toelaat, of dat er eventueel extra versteviging nodig is. Ook wordt er naar de mogelijkheden gekeken om Ons Dorp Amsterdam aan te laten sluiten aan het groene daken initiatief en naar subsidies van het stadsdeel voor groene daken.

Moeiteloos – Het kost moeite om iets moeiteloos te maken

Jonas links

Eén van de meest inspirerende bijdrages was door Eef en Arjen. Zij wisten het ongrijpbare thema ‘moeiteloos’ op een heel begrijpelijke en inspirerende manier uit te leggen. Het begon met een leuk voorbeeld: Jonas moest zijn naam schrijven met links (hij is rechts) en met rechts. Vervolgens werd hem gevraagd welke versie het meeste gelijkenis vertoonde met zijn allereerste handschrift als kind. Uiteraard was dat zijn ‘links-versie’. Eef legt uit dat het lelijker er uit ziet, en ook nog eens veel meer moeite koste. Jonas moest er echt zijn best op doen, erbij nadenken, en het resultaat mag er niet eens wezen. 95% van de dingen die we doen, douchen, veters strikken, ontbijten, etc, doen we zonder na te denken, het gaat vanzelf. Als er iets verandert daarin, dan kost dat moeite. En als wij verandering willen, dan kost dat dus ook moeite. Maar uiteindelijk lijdt het tot iets moeiteloos zoals je naam schrijven. Het boek ‘Zen to done’, gratis te downloaden, werd gepresenteerd als iets wat niet alleen over (persoonlijke) productiviteit gaat, maar ook over duurzaamheid: als je duurzaam moeiteloos wilt maken, moet het in gewoontes worden ingepast. Maar ook op maat, afpassen, niet alles op hetzelfde moment. Stapje voor stapje. Keuzes maken over welke gewoonte je wilt aanleren. Gewenning, volgens Eef en Arjen, kost moeite, maar is de moeite soms waard. Eén van de concrete voorstellen die weerklank vond was het beginnen van een blog met duurzame tips en tricks, die we met elkaar kunnen delen, en die niemand verplicht, maar zoveel mensen inspireert ook een duurzame gewoonte aan te leren.

Energiebesparing en opwekking

Marthijn en Esther brachten het thema energiebesparing en duurzame opwekking tot leven in hun pitch. Als eigenaar van duurzaam architectenbureau Space & Matter wist Marthijn te vertellen over technische oplossingen. In zijn rol als vader ziet hij hoe een moestuin en het omlaag doen van de verwarming niet alleen een duurzame maar ook zijn pedagogische weerklank kan vinden. De grootste slag is te halen bij jezelf, in je gedrag (zo’n 55%), aldus Marthijn, en alhoewel technische oplossingen belangrijk zijn, moet gedrag dus een wezenlijke component zijn in het omlaag brengen van onze ecologische voetafdruk. Bewustzijn komt eerst en dan pas kan je veranderen. Marthijn legt uit dat hij zijn kinderen laat zien hoeveel moeite het kost om een aardbei of een krop sla te laten ontstaan, waardoor ze zelf het besef zullen krijgen dat je dat niet zomaar weg moet gooien. Veel winst is te behalen in het delen van mobiliteit, het op elkaar afstemmen van klasjes, ophalen en brengen, het gebruik van een gedeelde bakfiets in plaats van de auto. Wil je je weerstand vergroten? Doe dan in de winter het raam open, en doe een trui aan en de verwarming omlaag. Dit idee werd overigens niet door iedereen gedeeld, maar het is de moeite waard om het eens te proberen.

De discussie ging verder over het inbouwen van een architectuur voor duurzame oplossingen, het anticiperen op duurzame oplossingen in de toekomst (blijf flexibel) , die op dit moment misschien niet betaalbaar of rendabel genoeg zijn, maar door technologische ontwikkeling dat op termijn wel worden. De verbouwing geeft een eenmalige kans om een aantal zaken, zoals efficiënte vloerverwarming en isolatie, meteen goed aan te pakken.

Marjolein roept op om het geld dat we beschikbaar hebben echt voor dingen te gebruiken die je later moeilijker kan toepassen. Concreet ligt er ook een super kans voor zonne-energie, en volgens Jaap moet je dat gewoon doen. Het is rendabel en dus ook vanuit puur financieel oogpunt een goede investering. Echter, wat wel uitgezocht moet worden, is hoe je je energie-huishouding gaat ontwerpen: het is een unieke kans die we hebben, omdat we het hele pand gaan verbouwen. Worden het 10 slimme meters of 1? Een collectief warmte-systeem? Wat is er allemaal mogelijk? Deze vragen zullen we voorleggen aan een energie specialist (bent u er 1? Neem contact met ons op!).

De economie van het delen en de sociale functie

Jules en Cristina vertellen dat het niet meer draait om iets te hebben, maar om  de dienst. Wil je een boormachine (product), of eigenlijk gewoon een gat in de muur om het fotolijstje op te kunnen hangen? Of je het de deeleconomie of de service economie noemt, het draait erom dat dingen – afgezien van de erfstukken – instrumenteel zijn, en dat tegenwoordig zowel de technologie als de cultuur van delen in netwerken ons in staat stelt bijna alles te delen met anderen. Energie delen? Koop samen een windmolen. Gedeelde wasmachine? Heb je een boormachine nodig? Kijk op Peerby. Auto nodig? Ga naar WeGo of Snappcar. Weekendje weg? Verhuur je huis op Airbnb. Zo zijn er talloze voorbeelden te bedenken die ons in staat stelt beter en efficienter om te gaan met de dingen die we hebben, en daarnaast meer in contact te staan met de buurt. Het hoeft allemaal niet vrijblijvend te zijn, een transactie is schoon: beide partijen schieten er wat mee op. Een mooie manier om in contact te komen met anderen. We willen verder verkennen hoe wij als Ons Dorp Amsterdam iets kunnen bijdragen aan de buurt, maar zijn ook benieuwd hoe de buurt ons kan versterken. Het creëren van synergie, bijvoorbeeld door informatie te verspreiden over duurzame en lokale energie-opwekking, en tevens zonne-cellen te plaatsen op daken die niet worden gebruikt (in tegenstelling tot die van ons). Het hoeft niet altijd tot iets te leiden, en een persoonlijke passie (Eef: kunst) kan ook gewoon aanleiding zijn tot het delen van iets. Zo lijkt het ons een leuk idee om ons trappenhuis in te richten als expositie-ruimte. Wij hopen, op termijn, op bepaalde vlakken een voortrekkersrol voor de buurt te zijn, onze opgedane kennis te delen, en zo ook op deze manier bij te dragen.

Flexibiliteit

Irene houdt enorm van koken, en beschrijft het initiatief “De Krat”, waarbij je seizoensgebonden producten krijgt. Het meebewegen met de seizoenen als metafoor voor flexibiliteit, het zich aanpassen aan de natuur, in plaats van andersom. Een ander leuk voorbeeld is het Amsterdamse initiatief Stamppotje – nu in de zomer beter bekend als IJscuypje. Dat is een winkel de zomer ijs verkoopt, maar in de winkel stamppot, zonder dat ze daarvoor andere ruimtes of machines nodig hebben.

Flexibiliteit betekent soms een flexibele houding, en misschien wel het inbouwen van nieuwe gewoontes. Direct werd ook de link gelegd met slimme meters en thermostaten, die zich aanpassen aan het gedrag van bewoners van een ruimte, en bijvoorbeeld nauwkeurig kunnen voorspellen wanneer je thuiskomt. Ook hebben we het over het inspelen van veranderingen in de toekomst; hoe bouwen we op zo’n manier dat we rekening houden met verschillende soorten bewoners en behoeften in de toekomst? Maar ook in de tuin kunnen we flexibiliteit misschien als ontwerpend criterium meenemen. Duurzaamheid door flexibiliteit.

Water

Als je bedenkt hoeveel water we verspillen ligt het voor de hand dat Ons Dorp hiermee aan de slag gaat. Lekker praktisch vlogen de ideeën over tafel. Een regenton is eigenlijk standaard, zodat zo min mogelijk drinkwater wordt gebruikt voor het besproeien van de tuin. Hetzelfde geldt voor kleine hulpmiddelen zoals douche timers, want ook hier speelt het gedrag een grote rol. Zuinige kranen en WCs. Misschien een watertappunt voor de deur voor de buurt? Maar Ons Dorp wil eigenlijk wel een stapje verder. De groep droomt over een (gedeeltelijk) grijs water systeem, maar begrijpt ook dat dat niet eenvoudig of goedkoop is. De uitsmijter van de avond is het (natuur)zwembad in de achtertuin! Water opvangen en op een natuurlijke manier door planten laten reinigen!

Nawoord

Wat betekent bovenstaand nou eigenlijk? Zoals duidelijk wordt, zijn er enkele thema’s die we als groep omarmen, en welke concrete invulling gaan krijgen tijdens de bouwperiode en daarna. Op dit moment, want we zijn alweer anderhalve maand verder, zijn we druk bezig met de architect en experts op duurzaamheid invulling te geven aan deze plannen. De komende maanden zal meer duidelijk worden en dat zullen we natuurlijk ook via dit medium gaan delen. Dus wie adviseert ons? Wat voor duurzame technologie blijkt rendabel en effectief? Wat voor creatieve oplossingen hebben we gevonden om onze voetafdruk te verkleinen? Dit soort vragen hopen we de komende maanden te beantwoorden.


De Gezonde Stad is een platform dat Amsterdamse bewoners en bedrijven samen brengt in projecten die bijdragen aan een duurzame en gezonde stad. Zij helpen Ons Dorp Amsterdam met het concretiseren van hun duurzaamheidsambitie, en het verbinden met mogelijke partners die een rol kunnen spelen bij het verwezenlijken van deze ambitie.URL: http://degezondestad.org

Tags: